Thành viên hộ gia đình có thể lập di chúc để phân chia phần tài sản chung không? Bài viết giải đáp quy định pháp lý và các thủ tục liên quan khi lập di chúc cho tài sản chung.
1) Thành viên hộ gia đình có thể lập di chúc để phân chia phần tài sản chung không?
Thành viên hộ gia đình có thể lập di chúc để phân chia phần tài sản chung không? Theo quy định pháp luật, thành viên trong hộ gia đình có quyền lập di chúc để phân chia phần tài sản chung mà họ sở hữu. Tuy nhiên, điều này chỉ áp dụng cho phần tài sản thuộc sở hữu hợp pháp của họ trong khối tài sản chung, không phải toàn bộ tài sản chung của cả hộ gia đình.
Một số điểm chính trong việc lập di chúc cho phần tài sản chung của thành viên hộ gia đình bao gồm:
- Xác định phần tài sản thuộc sở hữu cá nhân: Di chúc chỉ có thể lập cho phần tài sản thuộc quyền sở hữu của người lập di chúc. Trong khối tài sản chung, thành viên chỉ có quyền lập di chúc đối với phần mà họ đóng góp hoặc đã được chia rõ ràng trong các văn bản pháp lý.
- Di chúc phải hợp pháp và đáp ứng các điều kiện theo pháp luật: Di chúc có hiệu lực khi người lập di chúc có đủ năng lực hành vi dân sự, di chúc được lập tự nguyện và không bị ép buộc. Ngoài ra, di chúc cần tuân thủ các điều kiện về hình thức, như lập thành văn bản hoặc có sự chứng thực nếu cần.
- Không ảnh hưởng đến quyền sở hữu của các thành viên khác: Việc lập di chúc để phân chia phần tài sản riêng không được ảnh hưởng đến quyền sở hữu hoặc sử dụng của các thành viên còn lại trong hộ gia đình đối với phần tài sản chung.
- Bảo vệ quyền lợi của người thừa kế bắt buộc: Pháp luật quy định một số thành viên có quyền thừa kế bắt buộc (như cha mẹ già hoặc con cái chưa thành niên). Di chúc không thể tước bỏ quyền lợi của các thành viên này, ngay cả khi có ý chí khác trong di chúc.
Như vậy, thành viên trong hộ gia đình có thể lập di chúc để phân chia phần tài sản chung mà họ sở hữu hợp pháp. Tuy nhiên, việc này cần tuân thủ quy định pháp luật và đảm bảo quyền lợi của các bên liên quan.
2) Ví dụ minh họa
Giả sử ông A và bà B sở hữu chung một căn nhà, trong đó ông A sở hữu 60% và bà B sở hữu 40%. Ông A quyết định lập di chúc để lại phần tài sản của mình (60%) cho con trai là C. Di chúc này sẽ chỉ áp dụng cho phần sở hữu của ông A, còn bà B vẫn giữ nguyên quyền sở hữu 40% của mình trong căn nhà.
Trong trường hợp này, sau khi ông A qua đời, 60% giá trị căn nhà sẽ trở thành di sản thừa kế và được phân chia theo di chúc cho con trai C, trong khi bà B tiếp tục sở hữu 40% còn lại. Di chúc của ông A không ảnh hưởng đến quyền lợi hợp pháp của bà B đối với căn nhà này.
3) Những vướng mắc thực tế
Trong thực tế, việc lập di chúc để phân chia phần tài sản chung có thể gặp phải một số vướng mắc, bao gồm:
- Khó khăn trong xác định quyền sở hữu: Nếu không có giấy tờ xác minh rõ ràng về tỷ lệ sở hữu của từng thành viên trong tài sản chung, việc lập di chúc có thể gặp khó khăn. Các thành viên còn lại có thể tranh chấp về phần tài sản được đề cập trong di chúc, đặc biệt nếu không có sự thống nhất về quyền sở hữu.
- Mâu thuẫn giữa các thành viên trong gia đình: Khi một thành viên lập di chúc cho phần tài sản chung của mình mà không có sự đồng thuận của các thành viên khác, dễ xảy ra mâu thuẫn và tranh cãi, gây mất đoàn kết trong gia đình.
- Thủ tục pháp lý phức tạp: Để di chúc có hiệu lực, cần tuân thủ đầy đủ các quy định pháp luật, bao gồm chứng thực di chúc nếu cần thiết. Điều này có thể tạo thêm áp lực về thời gian và chi phí cho người lập di chúc, đặc biệt trong trường hợp di chúc bị phản đối hoặc có tranh chấp.
- Khó khăn trong bảo vệ quyền lợi của người thừa kế bắt buộc: Trong một số trường hợp, người lập di chúc không bảo đảm quyền lợi cho người thừa kế bắt buộc, như cha mẹ già yếu hoặc con cái chưa thành niên. Điều này có thể dẫn đến tranh chấp khi các thành viên yêu cầu bảo vệ quyền lợi theo pháp luật.
4) Những lưu ý cần thiết
- Xác minh quyền sở hữu tài sản trước khi lập di chúc: Để di chúc có hiệu lực và tránh tranh chấp, thành viên nên xác minh rõ phần tài sản thuộc sở hữu của mình trong tài sản chung. Việc này có thể yêu cầu các giấy tờ chứng minh quyền sở hữu hoặc thỏa thuận giữa các thành viên.
- Tuân thủ các điều kiện pháp lý khi lập di chúc: Để di chúc có giá trị pháp lý, người lập di chúc nên tuân thủ các quy định pháp luật về năng lực hành vi dân sự, tự nguyện và hình thức di chúc. Nếu cần, nên có sự chứng thực hoặc tham khảo ý kiến từ luật sư để bảo đảm tính hợp pháp.
- Tham khảo ý kiến từ các thành viên trong gia đình: Để tránh mâu thuẫn, thành viên nên thông báo cho các thành viên khác về ý định lập di chúc cho phần tài sản của mình và cố gắng đạt được sự đồng thuận. Điều này giúp quá trình thừa kế diễn ra thuận lợi và duy trì mối quan hệ gia đình.
- Đảm bảo quyền lợi của người thừa kế bắt buộc: Khi lập di chúc, cần đảm bảo rằng các đối tượng thuộc diện thừa kế bắt buộc (như con cái chưa thành niên hoặc cha mẹ già yếu) vẫn được nhận phần tài sản theo quy định pháp luật. Điều này giúp bảo vệ quyền lợi của họ và tránh tranh chấp pháp lý sau này.
5) Căn cứ pháp lý
Các căn cứ pháp lý liên quan đến việc lập di chúc để phân chia phần tài sản chung của thành viên trong hộ gia đình bao gồm:
- Bộ luật Dân sự 2015 (từ Điều 609 đến Điều 662), quy định chi tiết về quyền lập di chúc, quyền thừa kế theo pháp luật và các quy định về thừa kế bắt buộc.
- Luật Đất đai 2013 và các nghị định, thông tư hướng dẫn về quyền sử dụng đất và quyền sở hữu trong trường hợp tài sản chung là đất đai.
- Nghị định số 29/2020/NĐ-CP quy định về thủ tục công chứng, chứng thực di chúc và các thủ tục liên quan đến việc lập và thi hành di chúc.
Để biết thêm thông tin chi tiết về các quy định pháp luật và thủ tục liên quan, bạn có thể tham khảo Luật PVL Group – Chuyên mục Thừa Kế hoặc Báo Pháp Luật Việt Nam – Mục Bạn Đọc.
Kết luận: Thành viên hộ gia đình có thể lập di chúc để phân chia phần tài sản chung mà họ sở hữu hợp pháp, tuy nhiên cần tuân thủ quy định pháp luật về thừa kế và đảm bảo quyền lợi của các thành viên liên quan. Luật PVL Group khuyến nghị người lập di chúc xác minh rõ quyền sở hữu, tuân thủ các điều kiện pháp lý, và bảo vệ quyền lợi của người thừa kế bắt buộc để tránh tranh chấp sau này.
